Home Maitreya Instituut
 

Boeddhistische symbolen

In de vroege geschiedenis van het boeddhisme zijn er verscheidene symbolen in het boeddhisme geïntroduceerd zoals de Bodhi-boom, het Dharma-wiel, de lotus etc..
In latere tijden, met de verschijning van het Vajrayana (tantrisch) boeddhisme, is hier een bijzonder grote collectie van symboliek bijgekomen; zie hiervoor de pagina Vajrayana symbolen.

   Dharmawiel - Dharmachakra
   

Het Dharma-wiel
Het wiel van de leer van de Boeddha (Dharmachakra in het Sanskriet) staat al sinds vroege tijden symbool voor het boeddhisme.
Kort naar het bereiken van de verlichting twijfelde de Boeddha of hij zijn spirituele ervaring van de verlichting over kon brengen aan gewone mensen. Daarop bood Brahma hem een gouden wiel aan, met het verzoek om zijn ervaringen aan de mensen te onderrichten, en zo het Dharma-wiel te draaien.
Er is een uitgebreide symboliek verbonden aan het wiel, zo kunnen de acht spaken gezien worden als het achtvoudige pad, de naaf met een soort drievoudige draai in het midden als Boeddha, Dharma en Sangha, en de drie hoofddelen van het wiel als een belangrijk aspect van boeddhistische beoefening: de velg als concentratie, de spaken als wijsheid en de as als discipline.

De lotus
De lotus is een bekend symbool in de Indiase cultuur, maar in het boeddhisme kreeg hij ook enkele nieuwe betekenissen, zoals hij groeit uit de modder (van materialisme), en verschijnt door de steel (zuivering door beoefening van de boeddhistische leringen), schoon en zuiver aan het oppervlak (verlichting). Een open bloem staat voor de verlichting en een ongeopende knop symboliseert het potentieel dat iedereen heeft om verlicht te worden.

  
   

De stoepa
Stoepa's zijn boeddhistische monumenten die al zeer vroeg in het boeddhisme voorkwamen. Ze bevatten vaak relikwieën van belangrijke leraren, en symboliseren de geest van de Boeddha en kunnen verschillende vormen hebben.
De verschillende elementen van een stoepa staan voor de vijf elementen: de vierkante basis voor aarde, het ronde deel voor water, de conische ringen voor vuur, het baldakijn voor lucht, en de inhoud van de stoepa voor ruimte.

De Boeddha
Tot enkele eeuwen n.Chr. werd de Boedha zelf nooit direct in mensengedaante afgebeeld. In plaats daarvan werden diverse symbolen gebruikt:

De Bodhi-boom
Dit symbool voor de Boeddha is de boom waaronder prins Siddhartha Gautama de verlichting bereikte en Boeddha werd in Bodhgaya, Noord India. Een nakomeling van deze boom staat nog steeds op dezelfde plaats.

De troon
Veelvuldig werd ook de zetel waarop de Boeddha de verlichting bereikte, de zogenaamde vajrasasana (Sanskriet) 'diamanten zetel' gebruikt als symbool voor de Boeddha. Zie ook deze pagina over de troon.

Voetafdrukken
Ook de voetafdrukken, vaak versierd met andere symbolen zoals het Dharma-wiel werden gebruikt om de Boeddha te symboliseren.

Bedelnap
De bedelnap is een traditionele grote kom van een boeddhistische monnik of non waarin het eten wordt verzameld op de dagelijkse bedel-ronden. Het vindt zijn oorsprong in het verhaal dat de Boeddha kort voor zijn verlichting een kom met melkrijst accepteerde van het meisje Sujata, en daarmee zijn extreme vasten doorbrak. Hij realiseerde dat extreme ascese niet de weg was naar spirituele realisaties, en alleen zijn energie verminderde. Hiermee symboliseert de bedelnap de middenweg tussen extreme ascese en grote gehechtheid aan materiele bezittingen.

De leeuw
De leeuw is traditioneel (ook in het westen) een symbool van adel, kracht en moed. Hierdoor lijkt de leeuw een juist symbool voor de Boeddha, die als prins geboren, met veel doorzettingsvermogen de verlichting bereikte. Soms wordt de Boeddha's leer ook wel het 'leeuwengebrul' genoemd. De Indiase boeddhistische koning Ashoka gebruikte dit symbool vaak op pilaren, waar vier leeuwen op zaten die de leer van de Boeddha in de vier windrichtingen verspreiden.

De boeddhistische vlag

  Boeddhistische vlag

Een veel nieuwer symbool is deze boeddhistische vlag. Hij is in 1880 ontworpen en voor het eerst in Sri Lanka gehesen als symbool voor geloof en vrede. De vlag wordt nu wereldwijd gebruikt om het boeddhisme aan te geven.
De vijf kleuren van de vlag vertegenwoordigen de kleuren van de aura die de Boeddha omgaf toen hij de verlichting bereikte:

Liefdevolle vriendelijkheid, vrede en universeel mededogen
De middenweg - het vermijden van extremen
Zegeningen van beoefening - resultaat, wijsheid, deugd, geluk en waardigheid
Zuiverheid van de Dharma - leidt naar verlossing, buiten ruimte en tijd
De leringen van de Boeddha - wijsheid

 

 

           FPMT logo

  Home  |  Vorige pagina  |  ^Top van de pagina            

Studie en meditatie in het Tibetaans boeddhisme           

Laatste pagina update: 31-may-19
© Maitreya Instituut 2000-2019